محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )

30

تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )

على ، در اواخر سال 408 ه در قرطبه به خلافت نشست . در اوايل سال 412 ه يحيى بن على پسر برادرش بر او بشوريد و با سپاهيان خود به قرطبه راند . قاسم با جمعى از ياران خويش از قرطبه بيرون شد و راهى اشبيليه گرديد و در آنجا بساط خلافت بگسترد و به المستعلى ملقب شد ؛ ولى ديرى نپاييد كه بار ديگر پس از خلع يحيى به قرطبه فراخوانده شد و در آنجا در ماه ذو الحجهء سال 413 با او تجديد بيعت كردند . المستعلى به هنگامى كه در اشبيليه استقرار يافته بود ابو القاسم بن عباد را پس از مرگ پدرش اسماعيل بركشيد و به خود نزديك ساخت و او را در مقام قضا ابقا نمود . ابو القاسم خود مىدانست كه استمرار حكومت حموديان رياست خاندان او را تهديد مىكند ؛ از اين‌رو چون المستعلى فراخوانده شد كه بار ديگر در قرطبه عهده‌دار امر خلافت شود ، رأى مردم اشبيليه بر سه تن از زعما : قاضى اسماعيل بن عباد و فقيه ابو عبد اللّه الزبيدى و وزير ابو محمد عبد اللّه بن مريم قرار گرفت كه اين سه تن حكومت شهر را در دست گيرند و كارها را در ضبط آورند . اينان روزها در قصر مىنشستند و حكم مىراندند و هرفرمانى كه صادر مىكردند هرسه زير آن را مهر مىنهادند . با اينهمه قاضى ابن عباد به سبب موقعيت خاص و ثروت بسيار و وجاهت عامه بر آن دو برترى داشت و به حكم نيرومندتر بود . ابن عباد به مستحكم ساختن پايه‌هاى حكومت خود پرداخت و در تضعيف سلطهء بربرها در شهر كوشيد . چون المستعلى پس از آنكه مردم قرطبه خلعش كردند با اندكى از بقاياى لشكر خود به اشبيليه پناه آورد و خواست كه خانه‌ها را براى او و لشكريانش خالى كنند ، زعماى شهر و در رأس ايشان ابو القاسم به بستن دروازه‌ها تصميم گرفتند و المستعلى و ياران بربرش را از ورود به شهر منع كردند و از فرزندان و زنان او هركس كه در شهر بود بيرون نمودند . همچنين از زعما و اكابر بربر كس در شهر نگذاشتند . مردم اشبيليه براى در امان ماندن از تجاوز المستعلى و پيروان او مقرر كردند مالى بپردازند كه خود از شهرشان برود ، ولى به نام او خطبه بخوانند و براى ادارهء شهر و حل و فصل كارها يكى را بر آنان فرمانروايى دهد . المستعلى قاضى ابو القاسم بن عباد را بر آنان فرمانروايى داد . مردم خشنود شدند و قاضى بدين‌گونه صاحب زعامت شرعى و قانونى نيز گرديد و در كار خويش بىرقيب شد . اين واقعه در سال 414 ه / 1023 م اتفاق افتاد . از اين پس رياست بربر در اشبيليه